درباره وبلاگ



1364/11/9
*********.
من عاشق " علوم انسانی" م. از نظر من علوم انسانی زیر بنایی اصلی زندگی و حیات انسان هاست.

*******
من عاشق نقدم! نقد منتقد ، نقدنقد و نقد "خویشم"... من سالهاست معتقدم که: درطول تاریخ هیچ کجا هیچ انقلابی رخ نداده است ، مگر اینکه اول یک انقلاب درونی اتفاق بیافتدسپس یک انقلاب بیرونی.

"محسن نوزعیم"
***************
هرگونه استفاده از مطالب و دلنوشته های این
تارنما با ذکر منبع ونام نویسنده بدون مانع می باشد.

مدیر وبلاگ : محسن نوزعیم
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
فصل سکوت
تاریخ از آن کسانی خواهد شد که دونقط مسیر آن را با دو نقطه "عدالت" سبز بکنند. "محسن.نوزعیم"




مطلب کوتاه من با عنوان: « عصر جستجو:جهانی شدن، پست مدرن و فضای مجازی» در سایت وزین  انسان شناسی و فرهنگ به اشتراک گذاشته شده است‌. 

 ((چیزها از هم پراکنده می گردند؛ سررشته
امور را از هم می گسلد
محور و مرکز را دیگر یارای ایستادن و
تاب آوردن نیست؛
گویی تنها بی نظمی ، آشفتگی و هرج و مرج
بر عالم سایه افکنده است.))
ویلیام باتلر ییتس

این یک تبلیغ نیست و نگارنده هم یک مبلغ نیست. ((تبلیغات در کل معنی ندارد و تنها واجد دلالت هاست. دلالت های آن ( و رفتارهایی که تبلیغات به آن متوسل می شود) هرگز شخصی نیستند ، آن ها همگی تمایز آمیز ، فرعی و ترکیبی اند. بدین معنی که آنها به تولید صنعتی تمایزات مربوط می شوند- که به نظر من از این طریق نظام مصرف با قدرت تمام خود را تعریف می کند.))1 (ص 124)
ما به سوی جهانی شدن در حرکت هستیم و ناگزیر خواهیم شد که این وضعیت پست مدرن را بپذیریم . جهان شدن به تعبیر هاروی عبارت است از :

(( جهانی شدن همچنین اصطلاحی است برای توصیف آنچه « انقباض زمان و مکان» نام گرفته شده است. به سخن دیگر ، منظور از جهانی شدن این است که دنیا ظاهراً در حال کوچک شدن است .شواهد امر حکایت از این دارند که دنیا به دو شکل دارد« آب می رود» . نخست این که افزایش سرعت و طیف سفرهایی که برای انسان ها امکان پذیر شده، همراه با این حقیقت که امروزه تعداد بیشتری از انسان ها به سفر می روند، باعث گردیده است که دنیا کوچک تر به نظر آید. دو این که رسانه های الکترنیکی جدید تاثیر بسزایی در ارتباطات انسان گذاشته اند. برای مثال ، ارتباط های ما با سایر اشخاص ، دیگر بر مبنای نزدیک بودن یا دور بودن فاصله ی ما با آن ها تنظیم نمی شود، زیرا وسایل ارتباط گیری الکترونیکی ( از قبیل دورنگار [فکس]، تلفن، پست الکترونیک[ ایمیل] ، شبکه جهانی [اینترنت]) دنیای به مراتب دور تر از جرگه ی ((محلی)) خودمان برای مان دسترس پذیر ساخته اند.)) 2 (ص 313)
هر شخصی که اندیشه جهانی شدن را در سر می پروارند ، باید تمامی مرزها از ذهن خودش بگسلد. اندیشه میهن پرستی حتی به معنای واحد کوچک آن «ملی گرایی» ، هرگونه نژاد پرستی، هرگونه برتری جنسیت[ زن ومرد] را باید به فراموشی بسپارد تا پیش زمینه اندیشه جهانی شدن در روحیه وذهن خود پرورش بدهد.
بعضی از اندیشمندان و متفکران معتقدند که جهانی شدن حاصل و دستآورد مکتب پسامدرن می باشد. شاهد این موضوع و گواهی که جهانی شدن محصول عصر پسامدرن است، می تواند اختراع کابل های فیبری باشد که باعث تحول شگرف در این عصر شد و ارتباطات از راه دور را باخود رقم زد. 
((نظریه پردازان پست مدرن با اشاره به این پدیده [ کابل های فیبر نوری] اظهار می دارند که جایگزینی سیم های مسی تلفن (دستاورد عصر مدرن) با کابل های فیبر نوری پست مدرن میزان ذخیره بار اطلاعاتی را 250000 برابر افزایش می دهد وسرعت انتقال اطلاعات نیز به گونه ی سرسام آور افزایش می یابد (کل مطالب و محتویات موجود در کتابخانه اکسفورد بادلین تنها ظرف 42 ثانیه انتقال پیدا می کند)).3(ص121)
این دانش است که ما را رهنمود کرده به سوی ارتباطات و علم ارتباطات را پدید آورده است. از طریق ارتباطات با فرهنگ های متنوع و مختلف آشنا می شویم. به عنوان مثال : آشنایی با رسم و رسوم و سنتهای مردمان اولیه آمریکایی ( سرخ پوستان)، آشنایی با سنن چینی ها و ژاپنی ها، آشنایی با عقاید متفاوت که در سرزمین های دور و کهن درباره اسطوره ها، افسانه ها ، تفکر متفاوت درباره پیدایش زمین . مثال دیگری که می توان آورد ((افسانه ژاپن باستان در خصوص پیدایش زمین و آسمان که از یک تخم مرغ اولیه بوجود آمده است)).
این اطلاعات و داده ها که هر روز در دست میلیون ها انسان دست به دست در فضای مجازی می چرخد، به صورت پست های گوناگون، تصاویر و فیلم های کوتاه را ما مشاهده می کنیم. 
بعضی از اندیشمندان و شارحان پست مدرن دو اصطلاح مدرنیسم و پست مدرنیسم در تقابل یکدیگر قرار می دهند و با تقابل قرار دادن یکدیگر پایان عمر عصر مدرن را تلقی می کنند و معتقدند که دوران مدرنیسم و عصر مدرنیته به پایان رسیده است. و بعضی از اندیشمندان معتقدند که پروژه پست مدرن یا پسا مدرنیسم ادامه دهنده پروژه عصر مدرن می باشد.
شاید اولین بنیاگذار و فیلسوف این عصر[پسامدرن] را بتوان فردریش نیچه تلقی کرد. می توان نیچه را با دیدگاه های خود درباره سرشت بشر، شکاکیت نسبت به جهان هستی و تردید درباره حقیقت، آغازگر این پروسه اندیشه مدار دانست. اگرچه نیچه را یک فیلسوف پوچ گرا هم تلقی می کنند. با اعلان کردن جمله معروف"خدا مرده است" از سوی نیچه، جهان اندیشه و تفکر دچار تلاطم و خروشان شد. خیل عظیمی از متفکران، اندیشمندان و فیلسوفان پس از نیچه از وی تاثیر گرفته اند. اندیشمندان پست مدرنیته هم جزی از این اعضا می باشند. با اعلان مرگ خدا ، جهان را با خلا بزرگی روبه رو شد. این خلاء اعظیم با سرگشتگی، پوچی و گمگشتگی بشر را روبه رو ساخت. نیچه که منتقد عصر روشنگری، عقلانیت، تکنولوژی مدرن و اخلاقیات جدید که همه این ها فکتورها و معیارهای هستند برای عصر مدرنیته، نتیجه می توان گرفت که نیچه فیلسوف و زبان شناس آلمانی جز اولین پایه گذاران مکتب پست مدرنیته می باشد.تاثیر گرفتن اندیشمندان و شاراحان سرشناس پست مدرنیسم همچون میشل فوکو و ژاک دریدا از نیچه گواه این موضوع فوق اشاره شده می باشد.
تمایزات مدرنیته و پست مدرنیته را بیشتر می توان در هنر و ادبیات یافت. هر چقدر در متون ادبی و هنر مدرنیسم « صورت،هدف، طرح، سلسه مراتب، حضور، تمرکز ، ژانر و ریشه » مطرح است و منقدان ساختارگرا به آن در تجزیه و تحلیل خود تاکید می ورزند و دقت و تامل دارند، ولی در متون ادبی و هنر پست مدرنیسم بالعکس آن می باشد یعنی : [ ضد صورت، بازی، شانس ، بی نظمی، غیاب براکندگی، متن و ریشه کاذب] برای منتقدان پست مدرنیست مد نظر می باشد و در هنگام نقد یک اثر و یا متن به این فاکتور توجه نشان می دهند.
عدم قطعیت، مرکزیت گریزی و نسبیت گرایی از دیگر فاکتورهای شاخص و مهم اندیشه پسامدرن می باشد.
در اینجا لازم شد که کمی درباره اصطلاح «پست مدرن» نقل و قول و با هم بازخوانی بکنیم:
((پسامدرنیسم اصطلاحی است نیست که بتوان تعریفی ساده یا سرراست از آن ارائه کرد. بزرگترین دشواری در تعریف پسامدرنیسم این است که مصداق های این اصطلاح گوناگون و متفاوت هستنذ. برای مثال پسامدرنیسم در حوزه علوم اجتماعی به دو معنا به کار می رود: یا برای توصیف یک وضع اجتماعی ( و بنابراین می توانیم بگوییم فلان جامعه با این مختصات پسامدرن است) و یا برای اشاره به طیف گسترده ای از نظریه های اجتماعی که در تحلیل این وضعیت اجتماعی پرورانده شده اند. گاه اصطلاح پسامدرنیسم نه توصیفی از یک وضعیت اجتماعی است ونه اشاره ای به یک نظر اجتماعی ، بلکه برای توصیف سبکی از هنر متاخر به کار می رود.))4(ص60)

((دیدگاه دیگر درباره پسامدرنیسم، که بویژه در حوزه ی رسانه ها طرفداران فراوانی دارد، دیدگاه بودریار است. بودریار پسامدرنیسم را وضعیتی می داند که در آن ، ایماژ یا تماثل یا فراواقعیت جای واقعیت را گرفته است. ( در بحث حاضر، غالباً اصطلاح «ایماژ» به معادل های فارسی پیشنهاد شده برای آن مرجح دانسته شده است. این معادل از قبیل «تصویر»، «نگاره» ، «انگاره»، «نقش»، « نما» ، «عکس» ، «تماثل» - همه عناصر معنای ایماژ را افاده نمی کنند. منظور از ایماژصرفاً یک عکس نیست . یک قطعه عکس در آلبوم یا تصویری که روی نمایشگر رایانه می بینیم، در ذهن بیننده یا خواننده همچنین با خوشه ای از احساسات یا پنداشت ها درباره ی یک ابژه ی خاص تداعی می شودکه مجموعاً «ایماژ» می نامیم.)
به زعم بودریار، رسانه های جمعی واقعیت را بی اثر کرده اند.ما راه تصاویری که در اینترنت می بینیم یا تصاویری که بر صفحه ی تلویزیون ظاهر می شوند، با دنیا در تماس قرار می گیریم. نقش رسانه های جمعی این است که غیاب جهان را و جایگزین شدن واقعیت با تصویر را از دیده های ما پنهان می کنند.)) 5(ص65و66)
((بنابر نظریه لیوتار طی دهه های گذشته علم بخش اعظم تلاش خود را مصروف تحقیق درباره زبان، نظریات، زبان شناسی، ارتباطات، سیبرنتیک، انفورماتیک ، کامپیوتر و زبان های کامپیوتری، انباره اطلاعات، بانک داده ها (data bank) و مشکلات ترجمه از یک زبان کامپیوتر به زبان دیگر ساخته بود. لیوتار در آینده ی نه چندان دور تاثیر و تبعات بسیار مهمی دربرخواهند دانست. از این در سال 1974 وی اعلان می کند که هر دانش که نتوان آن را به زبان کامپیوتری در_ قالب اطلاعات کمی_ برگرداند، به هیچ وجه دوام نخواهد آورد.))6 (ص210)
شبکه های اجتماعی مجازی امکان شکل گیری اجتماعات جدید را از کاربران در کنار هم را فراهم کرده است و بشدت در زندگی بشر تاثیر گذار می باشد. تبادل فکر و اندیشه ، آشنایی با فرهنگ های مختلف، جابجایی اطلاعات، دسترسی آسان به اطلاعات علمی و تکنولوژی های جدیدی که فقط برای آسایش و رفاه بشر ساخته شده است که البته خود این موضوع جنبه های مثبت و نقاط منفی را با خود می تواند به همراه داشته باشد که در مطالب فعلی جای بحث و پرداختن به آن نیست و خارج از مطلب می باشد.
وبسایت ها، وبگاه ، وبلاگها همه دستآورد این عصر پسامدرنیسم و جهانی شدن هستند. دانش را در قالب داده ها و ذخایر در زبان کامپیوتر فراهم آمده است. برای مثال سایت « انسان شناسی و فرهنگ» حاصل نتیجه ارتباطات و جهانی شدن است ، که خود سایت می تواند سخن از جهانی شدن را به میان بیاورد. اندیشه های متفاوت، عقاید مختلف در حوزه علوم انسانی، فرهنگ، مسایل سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و علوم اجتماعی را که به صورت صفحات مجزا نمایان هستند.در این سایت از تمامی جهان اساتید، نویسندگان، روشنفکران، منتقدان و... گرد هم جمع شده اند که بنویسند و با نوشتن خود پیام اینکه می توان در یک « دهکده جهانی » زندگی کرد به گوش همگی برسانند.


1- بودریار، ژان ، جامعه مصرفی، ترجمه پیروز ایزدی، تهران : نشرثالث، چاپ دوم (1389)
2- استوری جان، مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه، ترجمه حسین پاینده، تهران: نشر آگه، 1386
3- نوذری حسینعلی، صورتبندی مدرنیته و پست مدرنیته، تهران: انتشارات نقش جهان، چاپ سوم 1388
4- پاینده، حسین، نقد ادبی و دموکراسی، تهران : انتشارات نیلوفر، چاپ دوم 1388
5- همان، ص 65
6- نوذری حسینعلی، صورتبندی مدرنیته و پست مدرنیته، تهران: انتشارات نقش جهان، چاپ سوم 1388

محسن نوزعیم
کارشناسی ارشد علوم سیاسی



مطلب اصلی
✍️✍️✍️✍️
#پست_مدرن
#پست_مدرنیسم
#فضای_مجازی
#انسان_شناسی_و_فرهنگ




نوع مطلب :
برچسب ها : جهانی، شدن، پست، مدرن، فضای، مجازی،
لینک های مرتبط :


پنجشنبه 24 خرداد 1397 :: نویسنده : محسن نوزعیم
نظرات ()
4ژوئن روز جهانی کودکان بی گناه قربانی تجاوز و تعرض:

نامه ای سرگشاده به مجلس و رسانه ها:
با سلام
با این همه اتفاقات اخیر در طی این دو سال البته این حکایت تبدیل به یک افسانه کثیفی شده است که پیشنه تاریخی طولانی را در خود دارد، ما شاهد قربانی شدن کودکان معصومی هستیم که مورد تجاوز و تعرض قرار گرفته اند. شما که در مجلس خوابتان می برد و به ظاهر نماینده مردم هستید، آیا نمی خواهید از این چرت طولانی بیدار بشوید؟ شما خودتان آیا صاحب کودک نیستید؟ به گمانتان این اتفاق زشت، ناجوانمردانه و پلید برای فرزندان شما رخ نخواهد داد؟ آیا نمی خواهید قانونی را تصویب کنید که مانع  از این اتفاقات بشود ؟ آیا رسانه های ما و رسانه ملی مان نمی خواهد  برای کودکان و خانوادها شروع به ساخت برنامه های مربوطه نماید و فرهنگ سازی کنید؟ در هر کجا که می رویم و میشینیم حرف و حدیث تعرضات به کودکان پیش می آید. کمی به خودمان بیاییم. ما همگی صاحبان این کودکان هستیم که آینده سازان این کشور و وطن هستند. با تعارضاتی و تجاوزات بی شرمانه که در حق این کودکان می شود، می دانید چقدر ضربه دهشتناکی به روان این کودکان وارد می شود و آینده آنها به خطر میافتد؟ آن خطری که در آینده در انتظار آنها است، می دانید میتواند منجربه این شود که خود آن کودکان قربانی تجاوز، متجاوزگر بشود و یا یک قانون شکن در جامعه بشود و تبدیل به یک بزهکار اجتماعی بشود. بیایید دست به دست هم دهیم و به هر نوع خشونت علیه کودکان را پایان بدهیم.

محسن نوزعیم

#نه_به_خشونت_علیه_كودكان
#نه_به_خشونت
#کودک_آزاری
#مجلس
#رسانه




نوع مطلب :
برچسب ها : کودک، آزاری، نامه، سرگشاده، مجلس، رسانه،
لینک های مرتبط :


دوشنبه 14 خرداد 1397 :: نویسنده : محسن نوزعیم
نظرات ()

آنچه در زیر می‌خوانید، مصاحبه‌ی حسین پاینده با مجله‌یتجربه درباره‌ی رمان مدیر مدرسه نوشته‌ی جلال آل‌احمد است که در شماره‌ی فروردین ۹۷ این نشریه منتشر شده است.


مجله‌ی تجربه: حسین پاینده، استاد نظریه و نقد ادبی دانشگاه علامه طباطبائی، رمان مدیر مدرسه را رمانی رئالیستی می‌داند که از سیستم آموزشی و پرورشی ایران انتقاد می‌کند. با این حال، او می‌گوید جلال آل‌احمد در مواردی رمانش را به تحلیلی سیاسی درباره‌ی انفعال معلمان دوره‌ی خود تبدیل کرده است: «البته آل‌احمد محق است که اگر می‌خواهد، چنین دیدگاه انتقادی‌ای داشته باشد، اما بیان صریح این دیدگاه در متنی که قرار است رمان باشد، آن متن را به تحلیلی شبیه می‌کند که معمولاً انتظار داریم جامعه‌شناسان یا حتی کادرهای یک حزب سیاسی بنویسند. در واقع، راوی مدیر مدرسه در بخش‌های زیادی از این رمان مانند یک مفسر عمل می‌کند که این خود باعث سلب امکان اندیشیدنِ خواننده می‌شود.»

http://s9.picofile.com/file/8326725926/%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87%E2%80%8C%DB%8C_%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%D9%87%D8%8C_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%DB%8C_%DB%B1%DB%B3%DB%B3.jpg

به نظرتان «مدیر مدرسه» از آن داستان‌هایی بود که جریان بسازد؟

«مدیر مدرسه» به سبک رئالیسم انتقادی نوشته شده است که در زمان خود (اواخر دهه‌ی ۱۳۳۰) شیوه‌ای نو برای پرداختن به مبرم‌ترین مسائل اجتماعی در حوزه‌ی ادبیات محسوب می‌شد. از آن زمان تاکنون، در کشور ما ده‌ها رمان دیگر به همین سبک‌وسیاق و با اهدافی مشابه (هرچند نه دقیقاً در زمینه‌ی مسائل نظام آموزش‌وپرورش) نوشته و منتشر شده‌اند. انتشار «مدیر مدرسه» الگوی جدیدی از پیوند ادبیات با مسائل واقعی در زندگی مردم برقرار کرد که هنوز هم پیروان خاص خود را دارد. البته باید توجه داشت که تکنیک‌های رمان‌نویسی از زمان انتشار «مدیر مدرسه» (سال ۱۳۳۷) تاکنون دستخوش تغییرات چشمگیری شده است و آثاری که به همین سیاق اما درباره‌ی مسائلی دیگر نوشته شده‌اند، از نظر تکنیک و طرز القای درونمایه، پیچیدگی‌های فراوانی را به نمایش می‌گذارند که قطعاً در «مدیر مدرسه» نمونه‌های آن را پیدا نمی‌کنیم. رمان‌نویسان ما در این فاصله شناخت بیشتری از ماهیت این ژانر (رمان) پیدا کرده‌اند و ترجمه‌ی آثار خارجی باعث شده است که قابلیت‌های رمان برای بازنمایی واقعیت‌های اجتماعی را بسیار بیشتر بشناسند. در نتیجه، رمان‌های معاصر (متعلق به زمانه‌ی ما) به مراتب تکنیکی‌تر و تأمل‌انگیزتر هستند. با این همه، آنچه درباره‌ی «مدیر مدرسه» نباید از یاد برد، میراث ماندگاری است که این رمان در ادبیات باقی گذاشت. این دیدگاه که رمان‌نویس رصدکننده‌ی واقعیت‌های اجتماعی است و باید آن واقعیت‌ها را نقادانه بکاود و بازنمایی کند، در زمره‌ی ماندگارترین تأثیرهایی است که «مدیر مدرسه» در ادبیات ما باقی گذاشت.

چیزی به معنای بازگشت به یک نویسنده و دستاوردهای او می‌تواند در عصر حاضر معنا داشته باشد؟ مثلاً می‌توان این حرف را درست دانست که بازگشت به ایده‌های جلال آل‌احمد می‌تواند امروز گره‌گشا باشد؟

به نظر من، «مدیر مدرسه» رمانی است که حتی امروز هم می‌توانیم برای فهم بهتر مسائل و مشکلات نظام آموزش‌وپرورش به آن بازگردیم. شاید گفته شود که با گذشت بیش از نیم قرن از نوشته شدن این رمان، آن مشکلات دیگر وجود ندارند، بلکه چالش‌های جدیدی در این زمینه شکل گرفته‌اند. این گفته البته نادرست نیست. تحولات اجتماعی باعث شکل‌گیری مسائل بی‌سابقه‌ای شده‌اند که در گذشته اصلاً وجود نداشتند. همچنین نوع تربیتی که امروزه بچه‌ها دریافت می‌کنند، سبک زندگی خانواده‌ی معاصر ایرانی، یا امکانات فناورانه‌ی پسامدرن که به سهولت در اختیار نوجوانان قرار دارد، همه‌وهمه عواملی هستند که باعث تفاوت دانش‌آموزان امروز از دانش‌آموزان سال ۱۳۳۷ می‌شوند. به طریق اولی، نسل امروز معلمان هم ویژگی‌های خاص خودشان را دارند، یا نحوه‌ی مدیریت مدارس دستخوش تغییرات فراوانی شده است. اما باید توجه داشت که «مدیر مدرسه» به شالوده‌ی مسائل نظام آموزش‌وپرورش می‌پردازد، نه این یا آن مسئله‌ی خاص در مقطعی معیّن. برای مثال، یکی از جنبه‌های مهمِ «مدیر مدرسه»، پرداختن آن به مسئله‌ی تنبیه بدنی دانش‌آموزان است. آل‌احمد در طول این رمان چندین بار به این موضوع می‌پردازد و به خوبی نشان می‌دهد که حتی مدیر آرمان‌گرا که در ابتدا از تنبیه شدن دانش‌آموزان به دست ناظم مدرسه بسیار ناراحت می‌شود و می‌کوشد مانع از استمرار این شیوه‌ی نادرست در مدرسه‌ی تحت مدیریتش شود، به تدریج خودش هم مبادرت به کتک زدن بچه‌ها می‌کند و حتی از این کار لذت می‌برد. برای مثال، همین مدیر آرمان‌گرا در فصل ماقبل آخر میل شدیدش به کتک زدن یکی از دانش‌آموزان را این‌طور بیان می‌کند: «این‌بار خودِ من رفتم میدان. پسرک نره‌خری بود از پنجمی‌ها با لباس مرتب و صورت سرخ‌وسفید و سالکی به گونه‌ی راست … جلوی روی بچه‌ها کشیدمش زیر مشت و لگد و بعد سه تا از تَرکه‌ها را که فراش جدید فوری از باغ همسایه آورده بود به سر و صورتش خُرد کردم. چنان وحشی شده بودم که اگر تَرکه‌ها نمی‌رسید پسرک را کشته بودم.» این جنبه از رمان «مدیر مدرسه» بسیار تأمل‌انگیز است: این‌که چطور کسی همان رفتار ضدانسانی و ویرانگرانه‌ای را در پیش می‌گیرد که زمانی از آن تبری می‌جست. این موضوع حتی امروز در مدارس ما مسئله‌ساز است. کسانی که اخبار و گزارش‌های مربوط به حوزه‌ی آموزش‌وپرورش را دنبال می‌کنند به خوبی می‌دانند که در همین ماه‌های اخیر چندین فقره از تنبیه دانش‌آموزان در مدرسه به دست مدیر یا معلم منجر به آسیب‌های جسمی شدید به دانش‌آموزان و حتی بستری شدن آن‌ها در بیمارستان گزارش شده است. در مواردی حکم تعلیق از خدمت برای مدیر و معلم مربوط صادر شده. همین امروز که این مصاحبه انجام می‌شود، خبری با این عنوان منتشر شده است: «معلم عصبانی، بینی دانش‌آموز را شکست» که در متن آن می‌خوانیم طبق بررسی‌های اولیه‌ی پزشکی، علاوه بر شکستگی بینی، تعدادی از دندان‌ها و شبکیه‌ی چشم یک دانش‌آموز در شهر حاجی‌آباد مرکز شهرستان زرین‌دشت آسیب دیده است. پس «مدیر مدرسه» به یک مسئله‌ی ساختاری و بنیادین توجه کرده است که امروز هم به شکل یک معضل اجتماعی به چشم می‌خورد. این‌جا در قالب یک مصاحبه مجال نیست که توضیح مشروحی بدهم، اما دست‌کم به صورت یک گزاره می‌خواهم بگویم که جنبه‌های متعدد دیگری از رمان «مدیر مدرسه» به طریق اولی به زمانه‌ی ما و مسائل امروز ما مربوط است که بازگشت به آن را موجّه می‌کند. برخی از این جنبه‌ها بدین قرارند: اضطراب امتحان، فساد مالی، بوروکراسی، بی‌انگیزه بودن معلمان، و … . استمرار این مسائل، بازگشت به «مدیر مدرسه» و خوانش تحلیلی آن در پرتو مسائل امروز را لازم می‌کند.

 http://s8.picofile.com/file/8326603784/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%87_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87%E2%80%8C%DB%8C_%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%D9%87.jpg

به نظرتان «مدیر مدرسه» را می‌توان رمانی مدرن نامید؟ (اگر جواب مثبت است چه مؤلفه‌هایی باعث شده آن را مدرن ببینید و اگر جواب منفی است چه چیزهایی در آن هست که مدرنش نکرده.)

اطلاق عنوان «مدرن» به رمان «مدیر مدرسه» درست نیست. این رمان واقعیت را منحصر به امر مشهود می‌داند، در حالی که رمان مدرن واقعیت را اساساً امری ذهنی می‌داند و به شیوه‌ای روان‌پژوهانه آن را بازنمایی می‌کند. رمان‌های رئالیستی با هدف مشخصی نوشته می‌شوند که عبارت است از بازآفرینی آنچه از راه حواس پنجگانه قابل دریافت و فهم است. به همین سبب، بخش بزرگی از متن «مدیر مدرسه» به توصیف‌های مشروحِ بصری اختصاص دارد. راوی جهان پیرامونش را تیزبینانه مشاهده می‌کند و تلاش دارد آن مشاهدات را عیناً به خواننده منتقل کند. به همین دلیل، «مدیر مدرسه» کیفیتی تصویری (دیداری) دارد و برای تبدیل شدن به فیلم سینمایی بسیار مناسب است. (یکی از موضوعات درخور بررسی اما غفلت‌شده در خصوص «مدیر مدرسه» این است که ما آن را رمانی تا به این مهم می‌دانیم، اما هرگز تلاش نکرده‌ایم با تبدیل کردنش به فیلمی سینمایی به ماندگارتر شدن آن کمک کنیم و ارتباط گرفتن نسل خوانندگان امروز با آن را از راه سینما تسهیل کنیم.) در سرتاسر این رمان، راوی بارهاوبارها لباس معلمان، وضعیت ساختمان مدرسه و سایر جنبه‌های مشهودِ واقعیتِ عینی را به تفصیل توصیف می‌کند. این کار، با توجه به نوع این رمان که اشاره کردم رئالیسم انتقادی است، بجا و درست است، اما همین کار در رمان‌های مدرن نابجا و نامناسب محسوب می‌شود. اگر «مدیر مدرسه» رمانی مدرن بود، می‌بایست روایتش را نه از راه توصیف واقعیت عینی و مشهود، بلکه از راه تداعی‌های ذهنی راوی یا شخصیت‌هایش به پیش می‌برد، یا راوی می‌بایست خواب‌ها و کابوس‌هایش را برای خواننده روایت می‌کرد تا شناختی درونی از او به دست آوریم. به این نکته هم توجه کنید که رمان‌های مدرن اغلب پیرنگی غیرخطی دارند که بیشتر با فلسفه‌ی برگسون درباره‌ی زمانِ روانی مطابقت می‌کند، حال آن‌که پیرنگ این رمان کاملاً خطی است و از زمان تقویمی و متوالی پیروی می‌کند. به طور کلی، در «مدیر مدرسه» شخصیت‌ها را از بیرون می‌بینیم (یعنی آن‌گونه که لباس پوشیده‌اند، یا حرف می‌زنند و عمل می‌کنند)، حال آن‌که رمان مدرن می‌کوشد شخصیت‌هایش را از درون به خواننده بشناساند (یعنی برحسب رانه‌های برآمده از ضمیر ناخودآگاه‌شان).

«مدیر مدرسه» را خیلی‌ها ستوده‌اند. آیا شما هم آن را رمانی تمام‌عیار می‌دانید؟

نقد ادبی نسبتی با ستایش یا تخطئه‌ی آثار ادبی (یا بدتر: ستایش و تخطئه‌ی پدیدآورندگان آثار ادبی) ندارد. کار من بیشتر بحث درباره‌ی این است که موضوع این رمان چیست، چه دیدگاهی را درباره‌ی آن موضوع القا می‌کند و به برای القای آن دیدگاه از چه روش‌ها یا تکنیک‌هایی بهره می‌برد. از این منظر (یعنی از دیدگاه نقد ادبی) می‌توانم بگویم که البته موضوع انتخاب‌شده برای این رمان، همچنین درونمایه‌ی آن، بویژه در مقطع زمانی خودش، باعث تفکر خواننده درباره‌ی مسائل مبرم و مهمی می‌شود. از این حیث، «مدیر مدرسه» متنی است که کارکردی ادبی دارد. اما اظهار این گزاره به معنای «تمام‌عیار» دانستن «مدیر مدرسه» نیست. متأسفانه بخش‌هایی از این رمان آشکارا از کارکرد ادبی‌ای که از رمان انتظار داریم دور می‌شود و به بیانیه‌ای اجتماعی یا گزارشی اداری تقرّب می‌کند. راوی در جاهایی چنان درباره‌ی امور و مسائل نظر می‌دهد که گویی دارد برای عده‌ای از برنامه‌ریزان و تصمیم‌گیرندگان آموزش‌وپرورش سخنرانی می‌کند. لحن او در این مواقع، به شدت تلخ، گزنده و حاکی از ناباوری به امکان هر نوع تغییر است. برای مثال، معلمان را افرادی ناآگاه از مسائل اجتماعی و بی‌اعتنا به رویدادهای پیرامون‌شان می‌داند که فقط به گرفتن حقوق‌شان فکر می‌کنند و اصلاً حاضر نیستند از دنیای بسته و محدودشان بیرون بیایند. در جای دیگری توضیح داده‌ام که بخش‌های از متن این رمان عیناً مانند متن کتاب معروف آل‌احمد با عنوان «غرب‌زدگی» است. مثلاً طرز لباس پوشیدن معلمانِ آن زمان را که از کراوات و پوشِت استفاده می‌کردند، مصداق «فرنگی‌مآبی» می‌نامد و البته این عین لفظی است که آل‌احمد در کتاب «غرب‌زدگی» برای تحقیر مُد و سبک لباس‌های زمانه‌ی خودش به کار می‌برد (هرچند که خودِ او هم، دست‌کم به گواهی عکس‌هایی که از او باقی مانده است، همین‌طور لباس می‌پوشید). یکی از تکنیک‌هایی که آل‌احمد در این رمان به کار برده، هجو از راه کاریکاتورسازی است. تصویری که او از شکل و قیافه‌ی معلمان به دست می‌دهد، در واقع کاریکاتوری است که بی‌هویت بودن آن‌ها یا بی‌ریشه بودن سبک لباس آن‌ها را به سُخره می‌گیرد. برای مثال، چندین بار به بریانتین زدن معلمان به موی سرشان، پوشیدن شلوارهای پاچه‌تنگ و غیره اشاره می‌کند تا بدین ترتیب آن‌ها را بیگانه‌گرا یا غرب‌زده جلوه بدهد. او تا آن‌جا در این قضاوت‌های صریح پیش می‌رود که در بخشی از متن، معلمان آموزش‌وپرورش را «واگن شاعبدالعظیم» می‌نامد، یعنی کسانی که مسیر ثابتی را از خانه به مدرسه می‌آیند و می‌روند بی آن‌که توجهی به واقعیت‌های پیرامون‌شان داشته باشند یا واکنشی به آن نشان بدهند. اگر رمانی شخصیت‌ها را به این صراحت به باد انتقاد و ملامت بگیرد، دیگر به تحلیلی سیاسی درباره‌ی انفعال این قشر اجتماعی تبدیل می‌شود. البته آل‌احمد محق است که اگر می‌خواهد، چنین دیدگاه انتقادی‌ای داشته باشد. اما بیان صریح این دیدگاه در متنی که قرار است رمان باشد، آن متن را به تحلیلی شبیه می‌کند که معمولاً انتظار داریم جامعه‌شناسان یا حتی کادرهای یک حزب سیاسی بنویسند. در واقع، راوی «مدیر مدرسه» در بخش‌های زیادی از این رمان مانند یک مفسر عمل می‌کند که این خود باعث سلب امکان اندیشیدن خواننده می‌شود. به یاد داشته باشیم که رمان برای ابلاغ دیدگاه‌های سیاسی و اجتماعی نوشته نمی‌شود. رمان خواننده‌اش را از راه تخیل به درگیر شدنِ فکری با این مسائل سوق می‌دهد. سوق دادن مخاطبان به تفکر، نسبتی با اعلام نقطه‌نظرات سیاسی و اجتماعی ندارد. برتری ادبیات بر جزوه‌ها و تک‌نگاری‌هایی که احزاب سیاسی درباره‌ی این نوع مسائل منتشر می‌کنند در همین است که ادبیات خواننده را در سطحی دیگر و به شیوه‌ای دیگر در جایگاه پرداختن به این قبیل امور قرار می‌دهد. به این ترتیب، باید بگویم که «مدیر مدرسه» نمونه‌ای عاری از نقصان از رمان رئالیستی نیست، هرچند که شاید بضاعت ادبی نویسندگان ما در دهه‌ی ۱۳۳۰ چندان بیش از این نبوده است.






نوع مطلب :
برچسب ها : حسین، پاینده، جلال، آل احمد، نقدادبی،
لینک های مرتبط :


چهارشنبه 9 خرداد 1397 :: نویسنده : محسن نوزعیم
نظرات ()


 
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو